Sümela Manastırı

Tarihi yerMüzeMaçka, TrabzonSon güncelleme: 21 Ekim 2026

Sümela, Trabzon'un Maçka ilçesinde, Altındere Vadisi Millî Parkı sınırları içinde, Meryem Ana Deresi'nin batı yamaçlarında Kara tepesinin üzerinde kurulu bir Rum Ortodoks manastır ve kilise kompleksidir. Yapı deniz seviyesinden 1.150 m yükseklikte yer alır ve MS 386'da inşa edildiği belirtilir. Kaya kilisesinin iç duvarları baştan sona fresklerle kaplıdır. 1923'teki mübadelenin ardından bir süre boş kalan manastır bugün müze olarak hizmet veriyor ve Trabzon Müze Müdürlüğü'ne bağlı.

Altındere Vadisi'nde sarp kayalığa kurulu manastır — muze.gov.tr · Kaynak

Kaya yüzeyine yaslanan çok katlı manastır binaları — muze.gov.tr · Kaynak

Karla kaplı ağaçlar ve kayalıktaki manastır — muze.gov.tr · Kaynak

Ormanın üstünde kayalıktaki manastırın uzaktan görünümü — muze.gov.tr · Kaynak

Kaya kilisesinin duvarlarındaki fresk — muze.gov.tr · Kaynak

Kubbedeki renkli fresk — muze.gov.tr · Kaynak

Meryem ve azizleri tasvir eden fresk — kulturportali.gov.tr · Kaynak

Kompleksteki yapılar

Komplekste ana kaya kilisesinin yanı sıra birkaç şapel, mutfak, öğrenci odaları, misafirhane, kütüphane ve kutsal ayazma bulunur. Girişte yamaca yaslanmış çok gözlü büyük bir su kemeri vardır; kemerin büyük bölümü bugün yıkılmış durumdadır. Ana girişe dar ve uzun bir merdivenle çıkılır, kapının yanında muhafız odaları yer alır. Yamacın ön yüzünü kaplayan balkonlu bölüm keşiş ve misafir odası olarak kullanılmış olup 1860 yılına tarihlenir. Araç yolunun bittiği noktadaki kayalığın üstünde, 15 Ağustos'taki büyük yortu için gelenleri ağırlamış olan Hagia Barbara kadınlar manastırı durur.

Kilise ve freskler

Kilisenin MS 365-395 arasında yapıldığı sanılıyor ve Anadolu'da yaygın olan Kapadokya kiliseleri tarzında inşa edilmiş. Apsisin güney duvarında Meryem'in doğuşu, tebliğ ve İsa'nın hayatına dair sahneler, altta ise İncil'den resimler görülür. Güney kapısında Meryem'in ölümü ve havarileri gösteren freskler, doğuya bakan üst bölümde ise Adem ile Havva'nın yaratılışı işlenmiştir. Meryem figürleri Gürcü Madonna biçiminde resmedilmiştir. Kültür Bakanlığı'nın yürüttüğü onarım sırasında gizli geçitle ulaşılan ve "Ölüm ve Yaşam" tasvirli freskler barındıran bir şapelin yanı sıra "Çile Odası" ile "Gözetleme Şapeli" ortaya çıkarıldı.

Manastırın hikâyesi

Efsaneye göre Atinalı Barnabas ve Sophronios adlı iki keşiş aynı rüyayı görmüş, rüyada Aziz Luka'nın yaptığı Panagia ikonlarından birinin yeri olarak Sümela gösterilmiş; iki keşiş Trabzon'da karşılaşıp ilk kilisenin temelini atmış. Gerçek kurucunun Trabzon İmparatoru III. Aleksios (1349-1390) olduğu düşünülür; kendisi manastırın fresklerinde sıkça yer alır. 14. yüzyılda manastır, kentin savunmasında ileri karakol görevi üstlenmiştir. Yavuz Sultan Selim, Trabzon'daki şehzadeliği sırasında manastıra iki büyük şamdan hediye etmiş; Fatih Sultan Mehmed, II. Murat, III. Murad ve III. Ahmed'in de manastırla ilgili fermanları vardır. 18 Nisan 1916 - 24 Şubat 1918 arasındaki Rus işgalinde Rum milislerin karargâhı olan yapıda, 2010'da 88 yıl aradan sonra 15 Ağustos'ta Ekümenik Patrik I. Bartholomeos yönetiminde yeniden ayin düzenlendi.

Ziyaret bilgileri

Açılış saatleri: 08:00-17:00 arası açık; gişe 16:30'da kapanıyor. Yılın 12 ayı ziyarete açık.
Nasıl gidilir: Maçka'daki Altındere Vadisi'nde; Trabzon'a 47 km, Maçka ilçe merkezine 17 km uzaklıkta. Manastıra giden yol asfalt; son bölümde orman içinde 300 metrelik bir yaya yürüyüş var. Girişte T.C. vatandaşları için MüzeKart geçerlidir.

Bu bilgiler 20 Ekim 2026 tarihinde kaynaklardan derlendi; saat ve ücretler değişebilir, gitmeden önce resmî kaynaktan kontrol edin.